Real opinions

Η Ευρώπη, η ΕΣΣΔ και ο Σουλτάνος…

Υπάρχει μια μερίδα ακραίων που χαρακτηρίζουν την Ε.Ε. σαν ένα γραφειοκρατικό μόρφωμα ανάλογο της ΕΣΣΔ και επικροτούν τη διάλυσή της και την επιστροφή στα έθνη – κράτη και τα εθνικά νομίσματα.

Η μερίδα αυτή δεν έχει βέβαια καμία σχέση με τα ανά την Ευρώπη κόμματα των φιλελευθέρων (που συνασπίζονται πίσω από το ALDE) η οποία εμφανίζεται σαν η ευρωπαϊκή παράταξη που υποστηρίζει περισσότερο την περαιτέρω οικονομική και πολιτική ευρωπαϊκή ενοποίηση.

Πρόκειται κυρίως για θαυμαστές του τρόπου διακυβέρνησης του Τραμπ και κυρίως του Πούτιν, του Ερντογάν ή του Σι Τζιπινγκ τους οποίους παραδόξως εντάσσουν στα όρια της οικονομίας της ελεύθερης αγοράς.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα με τη σειρά…

Η προοπτική της ενωμένης Ευρώπης δέχεται πολλές επικρίσεις. Το μέλλον της Ε.Ε. υποσκάπτεται μεθοδικά τόσο από δυνάμεις στο εσωτερικό της όσο από δυνάμεις στο εξωτερικό.

Στο εσωτερικό κομμουνιστές και αριστεριστές επιτίθενται στην Ευρωπαϊκή Ένωση, χαρακτηρίζοντάς της σαν «Μέκκα» του νεοφιλελευθερισμού και της κυριαρχίας των καπιταλιστικών μονοπωλίων.

Οι εθνικιστές της επιτίθενται γιατί η ελεύθερη μετακίνηση και εγκατάσταση αλλοιώνει τα εθνικά χαρακτηριστικά των λαών της Ευρώπης ενώ στα πλαίσια της ενοποίησης τα εθνικά κράτη εκχωρούν εθνική κυριαρχία στα πλαίσια μιας δυσκίνητης και γραφειοκρατικά δομημένης συγκυριαρχίας.

Όπως είπαμε μια μερίδα ακραιφνών φιλελευθεριζόντων (νεοσυντηρητικών ως επί το πλείστον) την παρομοιάζει με ένα υπερκράτος σαν την ΕΣΣΔ που θέλει να ρυθμίσει τα πάντα και το οποίο διοικείται από μια μη εκλεγμένη γραφειοκρατία η οποία αντλεί εξουσία από την αναδιανομή επιδοτήσεων και επιδομάτων από αυτούς που παράγουν προς αυτούς που δεν παράγουν.

Στο εξωτερικό η Ρωσία την υπονομεύει μέσω προπαγάνδας από τα κοινωνικά δίκτυα και ενίσχυσης των ακραίων αποσχιστικών πολιτικών κομμάτων που ακροβολίζονται στα άκρα του πολιτικού φάσματος.

Η Ρωσία έχει συμφέρον αντί της Ε.Ε. να υπάρχουν 20-30 μικρότερα κράτη με μικρότερες οικονομίες και μικρότερη ισχύ, τα οποία θα είναι ενεργειακά και αμυντικά εξαρτημένα από την ίδια. Μικρά κράτη και μικρές οικονομίες δεν μπορούν να στηρίξουν εναλλακτικά δίκτυα προμήθειας ενέργειας από άλλες πηγές λόγω κόστους. Η διάλυση της Ε.Ε. θα ενδυναμώσει τη γεωπολιτική ισχύ της Ρωσίας όπως συνέβαινε για αιώνες…

Οι ΗΠΑ του Τραμπ θεωρούν το ευρώ ανταγωνιστή του δολαρίου σαν διεθνές αποθεματικό νόμισμα. Θεωρούν πως το αρνητικό για τις ΗΠΑ εμπορικό ισοζύγιο υποσκάπτει την οικονομία τους, την ώρα που ο Αμερικάνος φορολογούμενος πληρώνει για την αμυντική προστασία της Ευρώπης.

Η Κίνα προς το παρόν δεν φαίνεται να υποσκάπτει την Ε.Ε. γιατί ο ενιαίος οικονομικός χώρος βοηθά την επέλαση των κινέζικων εξαγωγών. Μόλις η Ε.Ε. συστηματοποιήσει την επιτήρηση στην κινέζικη οικονομική διείσδυση θα αρχίσουν και από εκεί οι ανάλογες μεθοδεύσεις…

Δεν θα ασχοληθούμε σήμερα με όλες τις παραπάνω επικρίσεις αλλά κυρίως με τις απόψεις μερίδας φιλελευθεριζόντων που εστιάζουν την κριτική τους στα εμπόδια που θέτει η Ε.Ε. στην ελεύθερη οικονομική δραστηριότητα.

Το δίλημμα που τίθεται δεν είναι Ε.Ε. ή παγκοσμιοποίηση όπου η κάθε χώρα όσο μικρή και αν είναι θα έχει ασφάλεια από τη διεθνή κοινότητα και πρόσβαση στην παγκόσμια αγορά, αλλά Ε.Ε. ή αυταρχικά μικρά έθνη κράτη με αυστηρά επιτηρούμενες εσωτερικές αγορές από το κράτος όπως πριν και μετά τον Β’ Π.Π.

Η άποψη πως η ελεύθερη αγορά είναι πανάκεια που οδηγεί αυτόματα στην ευημερία είναι τόσο ουτοπική αντίληψη όσο και η κομμουνιστική σολομωνική που πιστεύει πως η κατάργηση της ιδιοκτησίας και ο κολεκτιβισμός οδηγούν στον ίδιο στόχο (ευημερία) από τον αντίθετο δρόμο.

Οι περισσότεροι άνθρωποι, αν τους δοθεί η ευκαιρία και δεν υπάρχει το ρίσκο της τιμωρίας θα αρπάξουν την ιδιοκτησία του γείτονα όπως ακριβώς και τα κράτη εισβάλλουν στα γειτονικά κράτη για να εξασφαλίσουν πολύτιμους πόρους και πλούτο, όταν τα τελευταία δεν διαθέτουν αποτρεπτική ισχύ.

Όπως οι κομμουνιστές υποστηρίζουν πως οι άνθρωποι αν αφεθούν χωρίς ιδιοκτησία θα συνεργάζονται για το κοινό καλό και κανένας δεν θα προσβλέπει την αρπαγή, έτσι και μερίδα φιλελευθέρων πιστεύει πως αν οι άνθρωποι αφεθούν χωρίς κράτος θα επιδίδονται μόνο σε αμοιβαία επωφελείς συναλλαγές…

Η εμπειρία υποστηρίζει πως η ελεύθερη αγορά και ο ελεύθερος ανταγωνισμός χρειάζονται αυστηρούς αντιμονοπωλιακούς κανόνες για να λειτουργήσουν, όπως χρειάζονται και κράτος δικαίου με ανεξάρτητη και αποτελεσματική δικαιοσύνη, δημόσια τάξη και αμυντική θωράκιση.

Αν δεν υπήρχαν οι αντιμονοπωλιακοί νόμοι, οι επιτροπές ανταγωνισμού, οι προσωπικοί υπολογιστές θα είχαν ακόμη το μέγεθος επαγγελματικών ψυγείων και η ΙΒΜ θα παρέμενε κυρίαρχος του παιγνιδιού.

Αν δεν υπήρχαν οι αντιμονοπωλιακές αρχές η Microsoft θα είχε τον απόλυτο έλεγχο της πρόσβασης στο διαδίκτυο και δεν θα είχε επιτρέψει ποτέ στη Google να αποκτήσει κρίσιμα μεγέθη. Browsers σαν τον Firefox και τον Opera θα ήταν άγνωστοι σαν ελεύθερες επιλογές.

Πολιτική ισχύς και οικονομία…

Οι ΗΠΑ δεν θα ήταν η πλουσιότερη και ισχυρότερη χώρα του κόσμου αν διέθεταν το 1/100 του πληθυσμού ή το 1/100 της έκτασης που διαθέτουν και μια ανάλογα μικρότερη αγορά.

Αλήθεια είναι επίσης πως δεν θα ήταν τόσο ισχυρή και πλούσια αν είχε διπλάσιο ή τριπλάσιο πληθυσμό και έκταση και δεν λειτουργούσε με κανόνες ελεύθερης οικονομίας και κράτους δικαίου με αυστηρή εφαρμογή των νόμων.

Σίγουρα υπάρχουν μικρά κράτη που έχουν πετύχει πολύ υψηλό βαθμό οικονομικής ευημερίας όπως η Σιγκαπούρη, το Χονγκ Κόνγκ, η Νότια Κορέα ή η Ιρλανδία και η Ελβετία στην Ευρώπη.

Κανένα από αυτά τα κράτη και κρατίδια δεν θα είχε καταφέρει τίποτα αν κάποια μεγάλη δύναμη (μια ή περισσότερες) δεν εγγυόταν την ασφάλειά τους και την ελεύθερη πρόσβασή στις μεγάλες αγορές…

Σε ιδανικές συνθήκες παγκοσμιοποίησης (ελεύθερου εμπορίου) και ισχυρού ΟΗΕ που θα εγγυόταν την ασφάλεια των πάντων, σίγουρα τα μικρά κράτη και έθνη θα είχαν καλύτερη τύχη. Οι ιδανικές συνθήκες όμως υπάρχουν μόνο στα παραμύθια…

Επιπλέον, τα τελευταία χρόνια η παγκοσμιοποίηση υποχωρεί καθώς το διεθνές εμπόριο ως ποσοστό του ΑΕΠ έχει υποχωρήσει. Αυτό είχε ξεκινήσει πολύ νωρίτερα πριν έρθει ο Τραμπ και ξεκινήσει τον εμπορικό πόλεμο. Η μεγαλύτερη ακμή της παγκοσμιοποίησης με όρους διεθνούς εμπορίου εντοπίζεται μεταξύ 1998-2008.

Η τάση αυτή τη στιγμή δεν είναι η επιστροφή στην οικονομία του έθνους κράτους αλλά η στροφή στις οικονομικές και πολιτικές ζώνες στις οποίες συμμετέχουν πολλές χώρες. Υπό αυτή την έννοια η θεωρία του Χάντιγκτον για τον ανταγωνισμό των πολιτισμών αποκτά οικονομική υπόσταση.

Αν η Ε.Ε. διαλυθεί και γυρίσουμε σε μια Ευρώπη 30 κρατών όπου η μία χώρα θα βάζει δασμούς στην άλλη, το κόστος της ζωής θα ανέβει για όλους και οι συνθήκες ελεύθερης οικονομίας και το βιοτικό επίπεδο θα οπισθοχωρήσουν.

Μεγάλα έργα όπως η διασύνδεση των δικτύων ενέργειας της ηπείρου που εξασφαλίζουν επαρκή και φθηνότερη ενέργεια δεν θα μπορούν να χρηματοδοτηθούν ούτε από δημόσιους ούτε από ιδιωτικούς πόρους καθώς τα διασυνοριακά εμπόδια θα ανεβάσουν το κόστος τους.

Μεγάλες χώρες με αντίστοιχα μεγάλες αγορές όπως Κίνα, Ινδία, ΗΠΑ και Ρωσία θα επιβάλλουν από θέση ισχύος όρους διασυνοριακού εμπορίου που θα είναι προς το συμφέρον τους. Ακόμη και οικονομικές υπερδυνάμεις όπως η Γερμανία είναι αδύναμες να διαπραγματευτούν με την Κίνα και την Ινδία από θέση ισχύος. Η Ε.Ε. δεν είναι…

Αν διαλυθεί η Ε.Ε. και εκλείψει το αμερικάνικο ενδιαφέρον για τη Μέση Ανατολή, χώρες με το μέγεθος της Ελλάδας στα Βαλκάνια εύκολα μπορούν να εξελιχθούν σε νέο-οθωμανικές επαρχίες…

Στα έγγραφα της αμερικάνικης ομοσπονδίας ο Αλεξάντερ Χάμιλτον υποστήριζε πως το σύνταγμα των ΗΠΑ έδινε μεγάλες εξουσίες στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση γιατί οι μεγάλες χώρες με κεντρικές κυβερνήσεις μπορούν να στηρίξουν μεγάλες ελεύθερες εσωτερικές αγορές, μπορούν να αντιμετωπίσουν καλύτερα οικονομικές και στρατιωτικές επιθέσεις και μπορούν με λιγότερους φόρους από πολλούς να εξασφαλίσουν καλύτερες δημόσιες υποδομές και ισχυρότερη αμυντική θωράκιση.

Ο νομπελίστας Garry Becker που είναι υπέρμαχος των μικρότερων οικονομιών στα όρια του έθνους – κράτους και των εθνικών νομισμάτων υποστήριζε πριν 10-15 χρόνια πως αυτό είναι δυνατόν επειδή τα τελευταία πενήντα χρόνια έχουν μειωθεί σημαντικά τα οικονομικά μειονεκτήματα των μικρών εθνών σε σχέση με την εποχή του Χάμιλτον. Αυτό έχει συμβεί γιατί η παγκοσμιοποίηση έχει άρει πολλά εμπόδια και στρατιωτικές συμμαχίες όπως το ΝΑΤΟ προσφέρουν σε μικρά έθνη ασφάλεια.

«Στην πραγματικότητα, το να είσαι μικρός τώρα μπορεί να έχει και πλεονεκτήματα απόδοσης…

…Στο παρελθόν, τα μεγαλύτερα έθνη γενικά παρείχαν μεγαλύτερες εγχώριες αγορές με σχετικά χαμηλά εμπόδια. Αντιθέτως, οι δασμοί, οι ποσοστώσεις και οι περιορισμοί κεφαλαίου και μετανάστευσης περιόρισαν σοβαρά την κυκλοφορία αγαθών, κεφαλαίου και ανθρώπων πέρα από τα εθνικά σύνορα.

Ωστόσο, πολλά από αυτά τα εμπόδια έχουν εξαλειφθεί καθώς το διεθνές εμπόριο έχει αναπτυχθεί στον τελευταίο μισό αιώνα…»

Αυτά θεωρητικά είναι σωστά αλλά υποεκτιμούν τους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς και τη στρέβλωση στο διεθνές εμπόριο που προκαλεί ο προστατευτισμός και η νομισματική χειραγώγηση που επιχειρούν συστηματικά κάποιες από τις μεγάλες οικονομίες.

Εξάλλου πριν 15 χρόνια παρέμενε ακόμη ισχυρή η πεποίθηση πως η ιστορία έχει τελειώσει και η φιλελεύθερη δημοκρατία έχει νικήσει οριστικά και αμετάκλητα.

Υπό αυτό το πρίσμα η Ε.Ε. αποτελεί μια ευκαιρία επιβίωσης για τα ευρωπαϊκά έθνη χωρίς να απωλέσουν το προνόμιο της ανοιχτής κοινωνίας και της δημοκρατίας και της οικονομικής ευημερίας. Η Ε.Ε. προσφέρει μια μεγάλη ενιαία αγορά προς όφελος των καταναλωτών αλλά και των επιχειρήσεων τόσο των μεγάλων όσο και των μικρών χωρών. Προσφέρει ένα σταθερό νόμισμα με παγκόσμια επιρροή και ευκαιρία για αποτελεσματική αμυντική θωράκιση για όλα τα μέλη επιπέδου ισχυρής στρατιωτικής υπερδύναμης.

Η Ε.Ε. προσφέρει στα καθυστερημένα από άποψη δημοκρατικών και οικονομικών θεσμών μέλη της την ευκαιρία θεσμικής σύγκλισης σε μικρότερο χρόνο απ’ ό,τι θα χρειάζονταν χωρίς την παρουσία της.

Το ελληνικό πρόβλημα…

Την αντίθεση κάποιων πολιτικών αλλά και επιχειρηματιών στις ιδέες της Ε.Ε. αλλά και της παγκοσμιοποίησης θα πρέπει να την δούμε και υπό το παρακάτω πρίσμα.

Ο Άνταμ Σμιθ* αναφερόμενος στην αμερικάνικη επανάσταση έγραφε πως κάθε έθνος διαθέτει μια κυβερνώσα τάξη η οποία προτιμά να απολαμβάνει τα πλεονεκτήματα της διακυβέρνησης του έθνους από το να τα μοιράζεται με άλλες ελίτ εντός μιας ευρύτερης γεωγραφικής ένωσης (πολιτειών).

Άνθρωποι σαν τους μετακλητούς «καρανίκες», τους ανεπάγγελτους πολιτικούς, τους κρατικοδίαιτους πελάτες και τους διαπλεκόμενους επιχειρηματίες θα είχαν συμφέρον τα σύνορα να είναι κλειστά έτσι ώστε να μην φεύγει το καλύτερο εργατικό δυναμικό για να εργάζονται για «3,60» στην Ελλάδα προκειμένου να τους συντηρούν με τους φόρους τους.

Θα προτιμούσαν επίσης να έχουμε δραχμή και έλεγχο στο συνάλλαγμα έτσι ώστε οι ίδιοι να έχουν τις καταθέσεις τους ασφαλείς στο εξωτερικό, οι επενδύσεις (οικονομική ανάπτυξη) να χρειάζονται άδεια από κρατικές υπηρεσίες και χρηματοδότηση από κρατικές τράπεζες.

*G. Becker-R.Posner «The Uncommon Sense”
Του Κώστα Στούπα
capital.gr

Πηγή

Popular

To Top