Real opinions

Αίμα, τιμή ή όπου γης και πατρίς…

Το 2016 αποδείχθηκε σε έτος ψυχρολουσίας για την Ε.Ε. και τις ΗΠΑ και γενικότερα τις δυνάμεις που πιστεύουν στη φιλελεύθερη δημοκρατία και την ανοιχτή κοινωνία.

Οι εκλογικές εκπλήξεις του Brexit στο ΗΒ και η νίκη Τραμπ στις ΗΠΑ κατέδειξαν πως στις κοινωνίες συντελούνται θεμελιώδεις αλλαγές.

Η κατάσταση εξισορρόπησε κάπως το 2017 με τα αποτελέσματα των εκλογών στην Ολλανδία και τη Γαλλία, όπου ο Μακρόν επικράτησε με 66% της Λεπέν η οποία ονειρεύεται επιστροφή στη Γαλλία της εποχής κάπου μεταξύ ’30 και ’50 ή ίσως και στις αρχές του αιώνα πριν τον πρώτο μεγάλο πόλεμο.

Παρ’ όλα αυτά μια προσεκτική ματιά στα ποιοτικά στοιχεία των πρόσφατων γαλλικών εκλογών είναι αρκετή για να εντοπιστεί αμέσως το πρόβλημα του διχασμού που αντιμετωπίζουν αυτήν την περίοδο οι δυτικές κοινωνίες.

Το μικρότερο ποσοστό 55% ο Ε. Μακρόν το πήρε σε αυτούς που αμείβονται με κάτω από 1.250 ευρώ και το υψηλότερο στις κατηγορίες που αμείβονται με πάνω από 3.000 ευρώ.

Τα υψηλότερα ποσοστά ο Μακρόν τα πήρε στις ηλικίες άνω των 70 με 78%, 60-70 ετών 70% και 18-24 ετών 66% ενώ το χαμηλότερο ποσοστό 57% στις ηλικίες 35-49 ετών όπου πήρε η Λεπέν το υψηλότερο ποσοστό με 43%.

Οι παλιοί θυμούνται τον πόλεμο και φοβούνται τη διάλυση της Ευρώπης ενώ οι νέοι μέχρι 35 ετών δεν νιώθουν τόσο μεγάλη ανασφάλεια στο νέο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον. Οι μεσήλικες αισθάνονται ανασφαλείς γιατί αλλιώς τα είχαν προγραμματίσει και αλλιώς έρχονται τα πράγματα.

Το 56% των εργατών ψήφισε Λεπέν έναντι του 44% που προτίμησε τον Μακρόν. Το 74% των συνταξιούχων ψήφισε Μακρόν. Επίσης το 81% αυτών που έχουν μεταπτυχιακές σπουδές ψήφισε Μακρόν έναντι του 19% που ψήφισε Λεπέν. Το υψηλότερο ποσοστό (45%) η Λεπέν το έλαβε στους κατόχους της βασικής εκπαίδευσης.

Η κοινωνική, γεωγραφική και οικονομική διασπορά της ψήφου αποκαλύπτει επίσης ενδιαφέροντα στοιχεία.

Αποκαλύπτει υποχώρηση του πολιτικού προσδιορισμού με γνώμονα την κλίμακα αριστερά και δεξιά. Ο αριστεριστής Μελανσόν που πήρε κοντά στο 20% στον πρώτο γύρο είχε πιο πολλά κοινά προγραμματικά στοιχεία με την ακροδεξιά Λεπέν, παρά με τον προερχόμενο από το σοσιαλιστικό κόμμα κεντρώο Μακρόν. Το ίδιο συμβαίνει στη χώρα μας με το ΣΥΡΙΖΑ σε σχέση με τα κεντροαριστερά κόμματα ΠΑΣΟΚ ή το Ποτάμι και τους ακροδεξιούς ΑΝΕΛ.

Όποιος προσπαθεί να διαβάσει τους νέους πολιτικούς και κοινωνικούς σχηματισμούς με παραδοσιακούς όρους αριστεράς-δεξιάς ή με οικονομικούς και ταξικούς όρους θα έχει μια πλασματική εικόνα των εξελίξεων που δρομολογούνται. Υπάρχουν ασφαλώς αυτοί οι διαχωρισμοί αλλά είναι σε αποδρομή.

Όπου γης και πατρίς

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε σχέση με τις εξελίξεις στη Δύση που πυροδοτούν την άνοδο του εθνολαϊκισμού έχει η προσέγγιση του David Goodhart στο βιβλίο του που κυκλοφόρησε πρόσφατα με τον τίτλο: «The Road to Somewhere: the populist revolt and the future of politics».

Ο Goodhart εντοπίζει δυο νέες κατηγορίες που παίζουν καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις τους Anywhere και Somewhere. Ελληνικά θα μπορούσαμε να αποδώσουμε τους πρώτους ως τους «παντού» ή «οπουδήποτε» και τους δεύτερους ως τους «Κάπου» με το γεωγραφικό και πολιτισμικό προσδιορισμό.

Οι «Somewhere’s” (Κάπου) προσδιορίζουν την ταυτότητα με σημείο αναφοράς τον τόπο και την κοινότητα στην οποία έζησαν και ζούνε. Πολλές φορές δεν έχουν απομακρυνθεί από τον τόπο που μεγάλωσαν για περισσότερο από το χρόνο που απαιτούν οι διακοπές ή κάποιες σύντομες σπουδές. Συχνά είναι λιγότερο μορφωμένοι, ζούνε στην ύπαιθρο σε κοινωνίες πιο κλειστές και συντηρητικές.

Συχνά κάνουν ή έκαναν εργασίες σε τομείς παραγωγικούς που έχουν μεταφερθεί σε αναπτυσσόμενες χώρες και δέχονται ανταγωνισμό από την ελεύθερη ή εύκολη κυκλοφορία εργατικού δυναμικού από φτωχότερες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης ή χώρες εκτός Ευρώπης.

Η μαζική είσοδος μεταναστών τους κάνει να νιώθουν άβολα στην ίδια τους τη χώρα. Πολιτικά κινούνται πιο κοντά στην άκρα αριστερά που υπόσχεται διάφορες εκδοχές της Γης της Επαγγελίας μέσω της κατάλυσης των τάξεων και την άκρα δεξιά που υπόσχεται επίσης τη Γη της Επαγγελίας μέσω του προστατευτισμού και της εκδίωξης των ξένων.

Οι «Anywhere’s» (Οπουδήποτε) έχουν συχνότερα κοσμοπολίτικα, αστικά βιώματα, καλύτερες σπουδές με πανεπιστημιακή μόρφωση, εμπειρίες σπουδών ή εργασίας σε κάποια ξένη χώρα. Κοινωνικά και πολιτικά είναι περισσότερο φιλελεύθεροι.

Η παρουσία φθηνού εργατικού δυναμικού τους συμφέρει γιατί μπορούν και απολαμβάνουν φθηνότερες υπηρεσίες ή εργατικό δυναμικό. Η ισοπέδωση των συνόρων που έχει επιφέρει η τεχνολογία τους συμφέρει επίσης γιατί δυνητικά έχουν μεγαλύτερη αγορά να απευθυνθούν για να πουλήσουν τις υψηλής εξειδίκευσης υπηρεσίες και προϊόντα τους.

Η οπτική γωνία από την οποία βλέπουν τον κόσμο και αυτοπροσδιορίζονται οι «Κάπου» είναι εκείνη της τοπικής κοινωνίας στην οποία ανήκουν και παραμένει παρόμοια με εκείνη πριν 50 ή 150 χρόνια.

Η οπτική γωνία των «Παντού» είναι αυτή του παγκόσμιου πολίτη. Και πριν από 50 ή 150 χρόνια υπήρχαν άνθρωποι που είχαν επίγνωση της παγκόσμιας κατάστασης και ταυτοποιούνταν μέσω αυτής. Πριν 50 χρόνια θυμάμαι μπορούσε κάποιος να διαβάσει μια αμερικάνικη εφημερίδα με μια εβδομάδα καθυστέρηση. Σε ξένα βιβλία ελάχιστοι είχαν πρόσβαση. Σήμερα βιβλία, τύπος, επιστημονικά συγγράμματα, διαλέξεις κυκλοφορούν σε πραγματικό χρόνο σε όλον τον πλανήτη και είναι εφικτό να φτάσουν και εκτός αυτού…

Πριν 50-100 χρόνια αυτοί που είχαν πρόσβαση στη συνολική κατάσταση αυτών που συμβαίνουν στον πλανήτη, μέσω δαπανηρών δικτύων, ήταν μερικές εκατοντάδες υψηλόβαθμα στελέχη της πολιτικής και της οικονομίας σε κάθε χώρα. Σήμερα είναι αρκετά εκατομμύρια σε κάθε χώρα…

Στο βιβλίο ο Goodhart υπολογίζει στο ΗΒ πως οι Somewheres και οι Anywheres αντιπροσωπεύουν περίπου από 20% έως 25% του πληθυσμού η κάθε πλευρά. Το υπόλοιπο 50-60% το κατατάσσει στους «Inbetweeners» έχοντας υπόψη μια δημοφιλή τηλεοπτική σειρά που είχε προβληθεί πριν μερικά χρόνια με τον ίδιο τίτλο. Είναι η κατηγορία που απολαμβάνει την εκρηκτική ευημερία των τελευταίων δεκαετιών χωρίς να πολυσκοτίζεται γιατί και πώς… Απολαμβάνουν τα θετικά της παγκοσμιοποίησης και δεν τους έχουν αγγίξει τα αρνητικά.

Οι ραγδαίες εξελίξεις προκαλούν αίσθημα ανασφάλειας σε ολοένα μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού. Πολλά παιδιά μεταναστών που πλήττονται οικονομικά και διανοητικά, αδυνατούν να παρακολουθήσουν τις εξελίξεις και βρίσκουν καταφύγιο στο ισλάμ των παππούδων τους. Πολλά παιδιά της τοπικής λευκής τάξης βρίσκουν καταφύγιο σε θεωρίες συνωμοσίας και κόμματα που υπόσχονται επιστροφή στην πνευματική και πολιτική ηρεμία περασμένων δεκαετιών. Οι άνθρωποι αρέσκονται να διογκώνουν τις θετικές αναμνήσεις από το παρελθόν και να συρρικνώνουν τις αρνητικές.

Οι Somewheres νοσταλγούν το παρελθόν γιατί τους τρομάζει το μέλλον και οι Anywheres νοσταλγούν το μέλλον γιατί νιώθουν πως τους προσφέρει πλεονεκτήματα.

Ήταν θέμα χρόνου ο νέος αυτός διαχωρισμός να αποκτήσει πολιτική υπόσταση. Σύμφωνα με μια έρευνα το 81% αυτών που ψήφισαν Τραμπ στις τελευταίες εκλογές πιστεύει πως η ζωή πριν πενήντα χρόνια ήταν καλύτερη από σήμερα.

Χαρακτηριστική ήταν μια δήλωση της Τερέζα Μέι πέρυσι: «Αν πιστεύετε ότι είστε πολίτης του κόσμου, είστε πολίτης του πουθενά.»

Κατά ανάλογο τρόπο ο Τόνυ Μπλερ είχε πει σε μια ομιλία του το 2007 πως: «Η σύγχρονη πολιτική έχει να κάνει λιγότερο με τον παραδοσιακό διαχωρισμό μεταξύ αριστεράς και δεξιάς, σήμερα ισχύει αυτό που εγώ αποκαλώ σύγχρονο διαχωρισμό μεταξύ του ανοιχτού και του κλειστού…».

Είναι προφανές πως οι πόλοι της πολιτικής και κοινωνικής αντιπαράθεσης μεταβάλλονται κάτω από τις καταλυτικές αλλαγές που φέρνει η τεχνολογική επανάσταση στις επικοινωνίες και στις μεταφορές.

Η τεχνολογική επανάσταση ετοιμάζει και άλλες εκπλήξεις όπως είναι οι αυτοματισμοί στην παραγωγή, η ρομποτική. Ο Τραμπ και η Λεπέν θεωρούν πως αν κλείσουν τα σύνορα στις κινέζικες εξαγωγές τα μπλε κολάρα θα βρουν απασχόληση. Τα τελευταία χρόνια όμως είναι τα ρομπότ που καταργούν πιο πολλές θέσεις εργασίας παρά οι Κινέζοι…

Καθώς είναι απίθανο να σταματήσει η τεχνολογική εξέλιξη πριν προκύψει κάποια τεράστια καταστροφή που θα αποστρέψει αυτούς που θα επιβιώσουν από οποιαδήποτε μορφής τεχνολογία, όπως συμβαίνει σήμερα με το ισλάμ στις εποχές που επικρατεί, καλό είναι να προσαρμοζόμαστε στις εξελίξεις ως άτομα αναπτύσσοντας συνεχώς νέες επαγγελματικές και αντιληπτικές δεξιότητες και ως χώρες ή ενώσεις χωρών θεσμοθετώντας νέους κανόνες συμβίωσης, ανταγωνισμού και ελέγχου της πολιτικής και οικονομικής εξουσίας.

Αν δεν υπάρξουν συνενώσεις δημοκρατικών κοινωνιών όπως η Ε.Ε. οι ανώνυμες εταιρείες με πολυεθνική υπόσταση θα είναι τόσο ισχυρές που τα περισσότερα έθνη κράτη θα ενδίδουν στις αξιώσεις τους.

Ήδη, Apple, Google και Microsoft έχουν κεφαλαιοποίηση περί τα 500 δισ. δολάρια, όσο το ΑΕΠ δυο-τριών χωρών σαν την Ελλάδα. Η Ελλάδα είναι 46η στην παγκόσμια κατάταξη σε σχέση με το ΑΕΠ. Υπάρχουν άλλες 150 χώρες με χαμηλότερο ΑΕΠ από την Ελλάδα.

Επειδή η τεχνολογική εξέλιξη είναι απίθανο να ανακοπεί, αν δεν ενδυναμωθεί η διεθνής κοινωνία των πολιτικών μέσα από την ισχυροποίηση περιφερειακών οικονομικών και πολιτικών ζωνών το μέλλον είναι πιθανό να μοιάζει περισσότερο με ένα μεταμοντέρνο φεουδαρχικό σύστημα όπου οι εργαζόμενοι θα ανήκουν στην εταιρεία που εργάζονται και όχι στην κοινότητα που επέλεξαν ή την εθνότητα που έτυχε να γεννηθούν.

Η νίκη Μακρόν λοιπόν αποτελεί ανάσχεση στη διάλυση και το χάος που θα προκαλέσει μια επιστροφή στον προστατευτισμό και τα κλειστά σύνορα.

Οι δυνάμεις όμως που συνεχίζουν να αναπτύσσονται στην κοινωνία και έφεραν τον Τραμπ στην εξουσία και τη Λεπέν στην αξιωματική αντιπολίτευση έχουν ρίζες και αιτίες και θα συνεχίσουν να αναπτύσσονται.

Επιπλέον, για πρώτη φορά τις τελευταίες πολλές δεκαετίες η ισχυρότερη πολιτική και οικονομική δύναμη του πλανήτη οι ΗΠΑ δεν είναι σαφώς στην πλευρά που υποστηρίζει την ανοιχτή κοινωνία και τα ανοιχτά σύνορα, όπως ( κατά τον Περικλή στο Επιτάφιο)κάνουν οι κοινωνίες που δεν φοβούνται και δεν έχουν να ζηλέψουν τίποτα από τα πολιτικά συστήματα των άλλων.

Το 1848 κυκλοφόρησε το Κομμουνιστικό Μανιφέστο των Μάρξ και Ένγκελς το οποίο ξεκινούσε με τη φράση «Ένα φάντασμα πλανιέται πάνω από την Ευρώπη».

Σήμερα το φάντασμα που πλανιέται πάνω από την Ευρώπη δεν μοιάζει να είναι του κομμουνισμού μοιάζει όμως να είναι κάποιου ολοκληρωτισμού…

2) Περικλέους Επιτάφιος

Έχουμε λοιπόν πολίτευμα που δεν αντιγράφει τους νόμους των άλλων, αλλά πολύ περισσότερο είμαστε εμείς παράδειγμα σε μερικούς, παρά μιμητές τους.

Και ονομάζεται το πολίτευμά μας δημοκρατία, επειδή η εξουσία δε βρίσκεται στα χέρια των ολιγαρχικών, αλλά του δήμου.

Και μπροστά στους νόμους, ως προς τις ιδιωτικές τους διαφορές, όλοι οι πολίτες έχουν τα ίδια δικαιώματα, ενώ για την προσωπική τους ανάδειξη, καταπώς ξεχωρίζει ο καθένας σε κάτι προτιμάται στα δημόσια αξιώματα, όχι τόσο για τη σειρά του, όσο περισσότερο για την προσωπική του ικανότητα· ούτε πάλι κάποιος, εξαιτίας της φτώχειας του, και ενώ μπορεί να κάνει κάτι καλό στην πόλη, εμποδίζεται από την ασημότητα της κοινωνικής του θέσης.

Τις σχέσεις μας με την πολιτεία τις διέπει η ελευθερία, αλλά και στις καθημερινές μας ενασχολήσεις είμαστε απαλλαγμένοι από την καχυποψία μεταξύ μας, δίχως να αγανακτούμε με τον γείτονά μας, αν κάνει κάτι που τον ευχαριστεί, ούτε παίρνουμε απέναντί του το ύφος του πειραγμένου, πράγμα που μπορεί βέβαια να μην τον βλάπτει, σίγουρα όμως τον στενοχωρεί.

Και ενώ στις ιδιωτικές μας σχέσεις δεν ενοχλούμε ο ένας τον άλλο, στη δημόσια ζωή δεν παρανομούμε πολύ περισσότερο από εσωτερικό σεβασμό, υπακούοντας σε αυτούς που κάθε φορά διοικούν την πόλη και στους νόμους, ιδιαίτερα σε εκείνους από αυτούς που ισχύουν για την προστασία των αδικημένων και σε όσους, παρότι άγραφοι, προκαλούν αναμφισβήτητη ντροπή (στους παραβάτες).

Του Κώστα Στούπα
capital.gr

Πηγή

Click to comment

Popular

To Top